NHỮNG BÍ QUYẾT ĐỂ CỨU SỐNG BỆNH NHÂN ĐỘT QUỴ NÃO

Thiếu tá Nguyễn Thị Lệ Tuyền – BS Điều trị Khoa Hồi sức Tích cực – Bệnh viẽn quân y 120

 Thuật ngữ, khái niệm:

– Đột quỵ não và tai biến mạch máu não là hai tên gọi của một tình trạng tổn thương não cấp tính do mạch máu. – Đột quỵ não (Stroke) được sử dụng ngày càng nhiều để thay thế thuật ngữ “Tai biến mạch máu não”. – Thiếu máu não cục bộ tạm thời: Tình trạng mất đột ngột chức năng của não bộ và được phục hồi hoàn toàn trong vòng 24 giờ, không do chấn thương.

 Định nghĩa đột quỵ não

Theo tổ chức y tế thế giới (OMS) đột quỵ não được định nghĩa như sau: Đột quỵ não là một hội chứng lâm sàng được đặc trưng bởi sự khởi phát đột ngột của các triệu chứng biểu hiện tổn thương của não (thường là khu trú), tồn tại trên 24 giờ hoặc bệnh nhân tử vong trước 24 giờ. Những triệu chứng thần kinh khu trú phù hợp với vùng não do động mạch bị tổn thương phân bố, loại trừ nguyên nhân chấn thương. “Tế bào thần kinh sẽ bị chết dần sau khi khởi phát đột quỵ. Cứ một phút trôi qua sẽ có khoảng 2 triệu tế bào não chết đi. Vì thế bệnh nhân cần được điều trị càng sớm càng tốt”. Mất thời gian là mất não

Hai dạng đột quỵ

Đột quỵ là tình trạng tổ thương não cấp tính. Có hai dạng đột quỵ là đột quỵ thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết não. Tuy nhiên, trên thực tế, đột quỵ thiếu máu não là dạng đột quỵ thường gặp hơn. Có 3 bệnh nhân đột quỵ sẽ có 2 người đột quỵ thiếu máu não.

Đột quỵ thiếu máu não xãy ra khi có cục máu đông do mảng xơ vữa tại mạch máu não hoặc từ nơi khác theo dòng máu di chuyển đến não gây tắc nghẽn mạch máu. Tế bào não thiếu oxy và dưỡng chất nên bị tổn thương, nếu để lâu tế bào sẽ chết Trong khi đó, đột quỵ xuất huyết não xảy ra khi một mạch máu bị vỡ. Mức độ nghiêm trọng của đột quỵ tùy thuộc vào diện tích vùng não bộ tổn thương và thời gian tế bào não không được cung cấp máu đầy đủ.

Ngày 28/8/2015, sau 4 ngày điều trị bằng thuốc tiêu sợ huyết tại bệnh viện quân y 120, bệnh nhân Nguyễn Văn Nhơn (người đứng bên trái) SN 1938 cư ngụ xã Mỹ Phong, TP Mỹ Tho bị đột quỵ nhòi máu não giờ thứ 2 với tình trạng khó thở, chóng mặt, đau đầu, tê cứng ½ người (P) trên bệnh nhân tăng huyết áp đã đi lại được và phục hồi gần như hoàn toàn. Từ đó đến nay Bệnh viện quân y 120 đã điều trị khỏi cho hàng trăm bệnh nhân bị đột quỵ não đến sớm bằng thuốc tiêu sợi huyết.

ĐỒ HỌA CẤP CỨU BỆNH NHÂN ĐỘT QUỴ

10 BÍ QUYẾT VÀNG ĐỂ CỨU BỆNH NHÂN ĐỘT QUỴ

1- Nhận biết sớm biểu hiện: Méo miệng, biểu hiện rõ khi bệnh nhân cười, nhe răng. Yếu liệt tay chân, có thể kiểm tra bằng cách yêu cầu bệnh nhân giơ hai tay, hai chân lên cao. Ngôn ngữ bất thường, giọng bị đơ đớ, có thể đề nghị bệnh nhân lặp lại cụm từ gì đó xem họ có hiểu và lặp lại được không. Đưa ngay bệnh nhân đến bệnh viện có điều trị đột quỵ gần nhất.

2 – Đừng chủ quan cơn thiếu máu não thoáng qua.

Trong nhiều trường hợp, người có triệu chứng đột quỵ chỉ bị “thoáng qua”, khoảng một giờ sau đó giảm dần, nhưng không vì vậy mà nghĩ rằng mình đã khỏe. Vì sự tắc nghẽn mạch máu nhỏ sẽ khiến một phần nhỏ mô não bị thiếu máu tạm thời và sớm được phục hồi nhờ cục máu đông tự vỡ (do kích thước nhỏ), hoặc mô não này có thể nhận được dòng máu từ một nhánh mạch máu cạnh bên.

Tuy nhiên, cứ 10 bệnh nhân có cơn thiếu máu não “thoáng qua” thì sẽ có 1 người xuất hiện đột quỵ thật sự trong một tuần kế tiếp.

3 – Xác định thời gian khởi bệnh đột quỵ.

4 – Giữ bệnh nhân nằm yên, tránh bị té ngã, sau đó cho bệnh nhân nằm đầu cao 30 độ.

5 – Đưa bệnh nhân đến ngay các trung tâm có thể can thiệp đột quỵ não cấp tính để được điều trị kịp thời.

6 – Nếu bệnh nhân lơ mơ, hôn mê: cần xem bệnh nhân thở bình thường, thở nhanh, thở chậm hay ngừng thở. Nếu ngừng thở thì cần hô hấp nhân tạo, vì cấp cứu hô hấp là việc đầu tiên phải làm để đảm bảo đủ oxy cho tim và não.

7 – “Thời gian vàng” để cấp cứu tính từ triệu chứng khởi phát cơn đột quỵ là sáu giờ. Thời gian tốt nhất là ba giờ sau khi xảy ra cơn đột quỵ.

Với sự tiến bộ của y học, ngày nay người ta có thể dùng thuốc làm tan cục máu gây ra tắc mạch máu não. Tuy nhiên, nó chỉ được dùng cho những người bệnh đến viện sớm trong vòng 4,5 giờ sau khi khởi phát bệnh.

Từ 4,5-6 giờ chỉ còn có thể áp dụng thông mạch bằng dụng cụ rút huyết khối.

Nếu muộn hơn, không còn thông mạch được nữa thì việc điều trị rất khó khăn, khả năng tiên lượng xấu rất cao.

8 – Tuyệt đối đừng chờ đợi với hi vọng cơn đột quỵ sẽ qua đi, hoặc cho bệnh nhân uống thuốc linh tinh không theo chỉ dẫn của bác sĩ.

9 – Tự uống thuốc hạ huyết áp là tự hại mình.

10 – Đột quỵ thiếu máu não hiện có thể được điều trị nếu cấp cứu kịp thời. Khi thấy người nhà có dấu hiệu của đột quỵ, việc cần làm của người thân là gọi ngay cấp cứu.

Những sai lầm khi cứu người đột quỵ

1 – Không được tự ý điều trị cho bệnh nhân dù chỉ là bấm huyệt, châm cứu, cạo gió, cắt lễ… Vì những động tác này có thể làm chậm trễ việc điều trị, khiến bệnh ngày càng trầm trọng hơn.

2 – Không được cho bệnh nhân ăn uống để đề phòng nôn ói, trào ngược thức ăn vào đường thở sẽ rất nguy hiểm.

3 – Không tự ý dùng thuốc hạ áp hay ngậm thuốc huyết áp dưới lưỡi. Bởi vì đột quỵ có hai dạng đột quỵ do thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết não, nếu bệnh nhân đột quỵ do thiếu máu thì khi ngậm thuốc dưới lưỡi sẽ làm tuột huyết áp, các tĩnh mạch càng thiếu máu, làm tăng nguy cơ tử vong hơn.

Ngoài ra, tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân dẫn tới đột quỵ, nhưng nó là sự ảnh hưởng của một quá trình dài.

Ở thời điểm đột quỵ do tắc mạch máu thì cơ thể sẽ có cơ chế tự động tăng huyết áp để bằng mọi cách “khơi thông” dòng máu. Nếu uống thuốc hạ huyết áp vào thời điểm này sẽ đi ngược cơ chế tự nhiên của cơ thể và làm mất thêm thời gian.

Bác sĩ Nguyễn Thị Lệ Tuyền đang điều trị cho bệnh nhân đột quỵ tại Khoa Hồi sức Tích cực – Bệnh viện quân y 120 (ngày 30/11/2017)

PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ ĐỘT QUỴ NÃO

Việc điều trị đột quỵ não gồm các công việc chính sau:

– Duy trì chức năng sống: các bước A,B,C, D, cụ thể:

A- Giữ thông đường thở (Airway): Lau đờm rãi tháo răng giả…

B- Bảo đảm khả năng thở (Breathing) cho bệnh nhân cả về tần số và biên độ. Nếu cần phải thực hiện hô hấp hỗ trợ, thở oxy.

C- Bảo đảm tuần hoàn (Circulation): Điều chỉnh huyết áp, nhip tim….

D- Thuốc (Drugs).

– Điều chỉnh các hằng số sinh lý.

Bệnh viện quân Y 120 đã triển khai điều trị đột quỵ bằng thuốc tiêu sợi huyết từ năm 2015 đến nay đối với những bệnh nhân đến trước 6 giờ đều đạt kết quả khả quan. Từ tháng 11/2017 bệnh viện đã đưa vào khai thác sử dụng máy MRI 1.5 Tesla, bên cạnh máy CT. Scan sẽ nâng cao chất lương chẩn đoán và điều trị đối với bệnh nhân đột quỵ./.

BS -Nguyễn Thị Lệ Tuyền

Nguyễn Thị Lệ Tuyền Đăng ngày 30/11/2017