Nên kiểm tra lao phổi cho bệnh nhân đái tháo đường!

Đái tháo đường là một nhóm bệnh lý chuyển hóa đặc trưng bởi tăng đường máu do hậu quả của khiếm khuyết tiết insulin, hoạt động của insulin hoặc cả hai.

BS CK1 Nguyễn Hoàng Phúc – Khoa Bệnh Nhiệt Đới – Bệnh viện quân y 120

Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO), tỉ lệ đái tháo đường (ĐTĐ) trên toàn thế giới chiếm từ 0,24% đến 5,15% dân số. Năm 2013 trên thế giới có 382 triệu người hiện mắc, với 6,5 triệu ca mới mỗi năm và khoảng 5,5 triệu người tử vong. Tại Việt Nam có hơn 5 triệu người hiện mắc, với khoảng 65% chưa được chẩn đoán và khoảng 55.000 người tử vong.

– Tỷ lệ mắc ĐTĐ các nước năm 2013:

+ Mỹ: 6,6% dân số

+ Singapore 8,6% dân số

+ Việt Nam: Huế 0,96% dân số

Tp.Hồ Chí Minh 2,52% dân số

* Bệnh ĐTĐ có nhiều biến chứng:

– Cấp tính: Hôn mê do tăng áp lực thẩm thấu, hôn mê do nhiễm toan ceton, hạ đường huyết do dùng quá liều insulin…

– Mạn tính: Thường gặp ở nhiều cơ quan

+ Mạch máu lớn: Xơ vữa mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ não, suy tim, suy thận…

+ Mạch máu nhỏ: viêm võng mạc mắt, viêm đa thần kinh vận động…

Đăc biệt ĐTĐ gây nhiễm khuẩn phổi – phế quản, lao phổi. Hai bệnh ĐTĐ và lao phổi luôn đồng hành và thúc đẩy nhau.

Theo WHO, những bệnh nhân ĐTĐ có nguy cơ mắc bệnh lao cao hơn những người khác gấp 3 đến 5 lần. Một tỳ lệ không nhỏ người bệnh phát hiện lao phổi sau 5 năm mắc ĐTĐ, gần 2/3 trường hợp bệnh ĐTĐ phát hiện trước bệnh lao.

– Theo thống kê của BV Phạm Ngọc Thạch thành phố Hồ Chí Minh, số bệnh nhân Lao phổi-ĐTĐ nhập viện trong 03 năm: 2011: 663 case, 2012: 713 case, 2013: 681 case.

* Bệnh nhân ĐTĐ dễ bị lao phổi là do vấn đề suy giảm miễn dịch kéo dài, trong môi trường có nồng độ đường cao tạo điều kiện cho các vi khuẩn phát triển, đặc biệt là trực khuẩn lao.

* Các dấu hiệu khởi phát lao phổi/ĐTĐ: Biểu hiện lâm sàng giai đoạn đầu thường rất đa dạng, các triệu chứng rất nghèo nàn, tình cờ chụp X quang phổi mới phát hiện. Đến giai đoạn toàn phát các triệu chứng nổi bật như: ho, khạc đàm kéo dài, đôi khi ho ra máu, sốt, đau ngực và sụt cân..

+ Xét nghiệm đàm soi trực tiếp tìm AFB chiếm khoảng 70% trong giai đoạn toàn phát

+ X quang tim phổi: thường tổn thương dạng đám mờ đối xứng 2 bên phổi chủ yếu tập trung ở rốn và đáy phổi.

Hình ảnh X quang tim phổi của người bệnh lao phổi/ĐTĐ

* Vấn đề điều trị Lao phổi/ĐTĐ gặp nhiều khó khăn vì vừa phải điều trị ĐTĐ vừa phải điều trị bệnh lao. Mục tiêu điều trị là phải kiểm soát đường huyết tốt dưới ngưỡng thận (đường huyết lúc đói < 126mg% và HbA1C < 7%). Để đạt được những hiệu quả trên ngoài việc tuân thủ điều trị của bác sĩ, người bệnh cần điều chỉnh chế độ sinh hoạt hằng ngày như: Ăn uống tiết chế và kiểm soát cân nặng, tăng cường vận động thể lực, thường xuyên tham gia các câu lạc bộ giáo dục kiến thức về ĐTĐ…

Tóm lại bệnh ĐTĐ là một trong những yếu tố thúc đẩy cho bệnh lao phát triển. Vì vậy nên kiểm tra đường huyết định kỳ cho bệnh nhân bị lao phổi và những bệnh nhân bị đái tháo đường cần chụp X quang phổi định kỳ 6 tháng 1 lần nếu có nghi ngờ thì nên xét nghiệm đàm tìm vi trùng lao để phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Người bị ĐTĐ nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa lao phổi khám và tư vấn khi có các triệu chứng sau:

– Ho kéo dài trên 2 tuần, khạc đàm có khi khạc ra máu.

– Sốt ớn lạnh về chiều thường xuyên

– Đau tức ngực mà tiền căn trước đó không bệnh tim mạch

– Đường huyết không được kiểm soát tốt

– Giảm cân bất thường./.

BS CK1 Nguyễn Hoàng Phúc Đăng ngày 27/8/2018